Yönetim kurulu başkanımız İsmail Kemaloğlu, İstanbul Ticaret Borsasının Borsa Aktüel dergisinin Temmuz-Ağustos sayısında yurt dışı tarım piyasalarındaki gelişmeleri değerlendirdi.
YURTDIŞI TARIM PİYASA GELİŞMELERİ
- Rusya’da ekmeklik buğday (%12,5) kotasyonları; üreticilerin yavaş satış ilgisi ve üretimin 80 milyon tonun altına düşebileceğinin öne sürülmesi ve 2024/25 mahsul beklentilerine ilişkin devam eden endişeler nedeniyle yükselmiştir. Arpa ihracat değerleri, Kuzey Afrika ve Yakın Doğu Asya’daki alıcılar da dahil olmak üzere durağan talep nedeniyle gevşemiştir.
- Ukrayna’da tahıl fiyatları genel olarak güçlü taleple desteklenmiştir. Ukrayna’nın ayçiçek yağı piyasası isteksiz satışlar nedeniyle durgun seyretmeye devam etmiştir.
- Brezilya’da nominal ihracat fiyatları CME vadeli işlemlerindeki kayıplarla gerilerken, yerel primler (Paranagua) ise değişmemiştir. Çinli alıcıların Haziran/Temmuz teslimatlı bazı malları güvence altına aldığı bildirilse de, resmi tatil nedeniyle faaliyetler asgari düzeyde kalmıştır.
- Güney Amerika’da mısır ihraç fiyatları Chicago piyasalarındaki düşüşler nedeniyle gevşese de, piyasa faaliyetleri durgun seyretmiştir. Brezilya’da olumsuz hava koşulları 2024/25 buğday ekilişlerini engellemeye devam etmektedir.
- Avrupa Birliği Konseyi, Avrupa Komisyonu’nun daha önceki teklifini takiben, 1 Temmuz’dan itibaren geçerli olmak üzere Rusya ve Belarus’tan tahıl ve yağlı tohum ithalatına yönelik ticari kısıtlamaları kabul etmiştir. Önlemler, 95 €/t (103 $) adi buğday ve 148 €/t (160 $) makarnalık buğday dahil olmak üzere tahıllar için 148 €/t’a (160 $) kadar ithalat tarifelerinin yanı sıra yağlı tohumlar ve türetilmiş ürünler için %50 olarak belirlenen gümrük vergisini içermektedir.
- Rusya Tarım Bakanlığı 29 Mayıs-4 Haziran dönemi için buğday ihracat vergisini 2.977 RUB/t (34 $’a eşdeğer, önceki hafta 3.110 RUB/$35), arpa 0 RUB (0 $, 0 RUB/$0) ve mısır 0 RUB (0 $, 0 RUB/$0) olarak belirlemiştir.
- Rusya Tahıl İhracatçıları Birliği, Tarım Bakanlığı Düzenleme Dairesi Direktörüne atıfta bulunarak buğday ihracat vergilerinin hesaplanmasında baz fiyatın 18.000 RUB/t’a (203 $’a eşdeğer, şu anda 17.000 RUB/t) yükseltilmesinin planlandığını açıklamışlardır.
- IKAR (danışman) Rusya’nın 2024/25 tahıl üretim tahmini 3,0 milyon ton daha düşürülerek 129,0 milyona (142,6 milyon Rosstat önceki yıl), buğday dahil 2,0 milyon ton düşürülerek 81,5 milyona (92,8 milyon) indirmiştir. 2024/25 (Temmuz/Haziran) hububat ihracat tahmini 1,5 milyon ton düşürülerek 55,5 milyona indirilirken, buğday 1,0 milyon ton düşürülerek 44,0 milyona indirilmiştir.
- LSEG Commodities Research & Forecast, son don olayları ve olumsuz uzun vadeli hava durumu görünümleri nedeniyle Rusya;’nın 2024/25 buğday üretim tahminini düşürerek 83,2 milyon tona (önceki yıl 92,8 milyon ton) indirmiştir. 58,8 milyon ton kışlık buğday ve 24,3 milyon ton baharlık buğday da buna dahildir. Mayıs ayındaki olağandışı don olaylarının ardından Güney, Orta ve Kuzey Kafkasya Federal Bölgelerinde kuraklık riskleri devam etmektedir. Hava durumu tahminleri, önümüzdeki üç ay boyunca bu bölgelerde sıcak ve kuru koşullara işaret ediyor ve bu da kışlık buğday verim potansiyelinin daha da düşmesine neden olabileceği değerlendirilmektedir.
- SovEcon (tarım danışmanlığı), Rusya’nın 2024/25 buğday üretim tahminini 3,6 milyon ton düşürerek 82,1 milyon tona indirmiştir (bir önceki yıl 92,8 milyon ton). Rostov bölgesinde kış mahsulleri için aşırı kurak koşullar ve Sibirya’da ilkbahar buğday ekim programını geciktiren aşırı yağışlar da dahil olmak üzere mevcut hava koşulları elverişsiz olmaya devam etmektedir.
- Rusya Tarım Bakanlığı, don ve kuru hava olaylarına rağmen, 2024/25 tahıl üretimi ve ihracatı tahminlerini şu ana kadar revize etmeyi planlamadığını açıklamıştır
- LSEG Commodities Research & Forecast’e göre, Ukrayna’nın 2024/25 mısır üretim tahmini 26,6 milyon ton olarak korunmuştur (önceki yıl 27,1 milyon ton). Ekim kampanyası, başta Chernihiv, Cherkasy, Poltava ve Sumy Oblastları olmak üzere başlıca üretim bölgelerinde verim potansiyelini düşürebilecek toprak nemi seviyelerinde tamamlanmak üzeredir. Uzun vadeli hava durumu tahminleri yaz ayları için ortalamanın üzerinde sıcaklıklara ve kurak koşullara işaret etmektedir.
- LSEG Commodities, Research & Forecast’e göre, Avrupa Birliği’nin karışık hava koşullarının ortasında, 2024/25 ekmeklik buğday üretim tahmi 122,6 milyon tonda (120,2 milyon Avrupa Komisyonu Nisan ayı, önceki yıl 125,6 milyon) korunurken, makarnalık buğday da 7,5 milyon tonda sabit kalmıştır (6,9 milyon, 7,0 milyon). Kolza tohumu rekolte tahmini de 19,0 milyon ton (19,4 milyon, 19,9 milyon) ile benzer şekilde sabit kalmıştır. Geçtiğimiz iki hafta boyunca Almanya, Fransa, Danimarka ve Kuzey İtalya’da görülen şiddetli yağışlar alçak arazilerde su birikintilerine yol açarak kış rekoltesi potansiyelini olumsuz etkilemiştir. Yakın vadeli hava durumu görünümleri, batı ve orta Avrupa’da yağışlı koşulların devam edeceğine işaret etmektedir. Hava durumu tahminleri önümüzdeki ay Avrupa’nın büyük bölümünde ılık ve yağışsız koşullar gösterirken, güneyde normalin üzerinde yağış öngörülmektedir. Ancak Romanya, Bulgaristan ve Macaristan’da kuraklık riski devam etmektedir.
- Hindistan, fiyatları istikrara kavuşturmaya ve stokları yenileme çabaları kapsamında, %40 buğday ithalat vergisinin bu yılın ilerleyen dönemlerinde, muhtemelen Temmuz ayından itibaren geçici olarak kaldırılmasını değerlendirmektedir. Hindistan’ın 2023/24 sezonu buğday üretimi 108 milyon ton, 2024/25 tahmini 112 milyon tondur. İthalatının 0,5 milyon ton seviyesinde beklenmektedir.
- Hindistan’da 24 Mayıs itibarıyla 2024/25 (Nisan/Mart) buğday alımları yıllık bazda hafif bir artışla 26,3 milyon tona ulaşmıştır. Tüm sosyal yardım programları için ihtiyaçların 18,4 milyon-18,6 milyon ton olduğu tahmin edilirken, tedarik seviyesi operasyonel ihtiyaçlara kıyasla olumlu görülmektedir. Yerel kaynaklar, beklenenden daha yavaş olan tedarik hızının kısmen yavaş çiftçi satışlarıyla bağlantılı olduğunu, bazı üreticilerin stoklarını beklettiğini veya daha yüksek fiyat umuduyla özel alıcılara satış yaptığını belirtmiştir.
- Brezilya’da 300.000 ton ithal pirinç alımı için ilk açık arttırma 6 Haziran’da yapılacaktır. İhalenin yerel pirinç fiyatları üzerindeki etkisine bağlı olarak hükümet, Rio Grande do Sul’da selden kaynaklanan tahmini kayıpların eşdeğer hacmi olan 1,0 milyon tonluk yetki sınırına kadar başka operasyonlar gerçekleştirme ihtiyacını değerlendirecektir Büyük sellerin etkileri nedeniyle 1,0 milyon ton pirinç ithal etmek için 7,2 milyar BRL (1,3 milyar $) ayırmıştır.
- Arjantin Rosario Hububat Borsası, orta ve kuzey bölgelerdeki soğuk hafta sonu sıcaklıklarının, 2023/24 mısır mahsulüne zarar veren şiddetli yaprak zararlısı böcek salgınının yavaşlamasına yardımcı olacağını açıklamıştır.
- Uruguay yetkilileri, ülkenin çeşitli bölgelerinde yaşanan şiddetli sellerin etkisiyle başa çıkmak için 120 günlük bir tarımsal acil durum ilan etmiştir. Tarım Bakanlığı soya fasulyesi ve pirinç mahsullerinde hasar meydana geldiğini ancak kayıpların boyutunun henüz belirlenemediğini belirtmiştir.
- Çin Ekonomi Bakanlığı, genetiği değiştirilmiş (GD) Arjantin mısırının iki çeşidine ithalat izni vermiştir. Arjantin’in CIARA-CEC (hububat ihracatçıları/yağlı tohum kırıcıları sanayi odası) başkanına göre, Temmuz ayından itibaren sevkiyatların başlaması için şartların oluşması beklenmektedir. İki ülke arasında bir yıl önce bir ihracat protokolü kabul edilmiş, ancak henüz herhangi bir ticaret kaydedilmemiştir.
- Mısır Başbakanı Haziran ayından itibaren geçerli olmak üzere sübvansiyonlu ekmeğin fiyatında %300’lük bir artış yapıldığını açıklamıştır. Yeni zamlı fiyat ekmek üretim maliyetinin %16’sına tekabül etmektedir. GASC buğday ithalat miktarlarını etkilemeyeceği değerlendirilmektedir.
Mısır Tedarik Bakanı stratejik buğday rezervlerinin 5,3 ay, bitkisel yağ rezervleri ise 6,2 ay yetecek düzeyde olduğunu açıklamıştır.
Mısır Planlama Bakanlığı 2025/26 buğday alanını 1,4 milyon hektara çıkarmayı hedeflemektedir (yıllık +%9). Bu genişleme, 2023/24’te yaklaşık 3,9 milyon ton olan buğday depolama kapasitesinin 5,2 milyon tona çıkarılmasını hedefleyen daha geniş bir stratejinin parçasıdır. Ayrıca, 1,1 milyon hektar mısır ve 89.000 hektar baklaya ulaşma hedefiyle stratejik ürünler için ekili alanların genişletilmesine öncelik verilecektir. Fas Tarım Bakanlığı 2024/25 tahıl üretiminin 1,8 milyon buğday, 0,7 milyon durum ve 0,7 milyon arpa dahil olmak üzere 3,1 milyon tona (yıllık -%43) düşeceğini tahmin etmektedir. İthalatçı olan Fas’ın buğday talebinde artış beklenmektedir.
Uluslararası Ticaret:
- Taylandlı bir grup ithalatçının Haziran teslimatlı 60.000 ton yemlik buğdayı, tahmini c&f 299,80 $/ton fiyatla opsiyonel menşelerden satın aldığı değerlendirilmektedir.
- Kore Yem Birliği (KFA), Güney Amerika veya Güney Afrika’dan tedarik edilmesi beklenen yaklaşık 66.000 ton yemlik mısırı Eylül varışlı tahmini c&f 254,50$/ton fiyatla satın almıştır.
- Güney Kore Yem Liderleri Komitesi (FLC), Ağustos-Ekim varışları için Güney Amerika veya Güney Afrika kaynaklı olması muhtemel yaklaşık 65.000 ton mısırı c&f 247,49$’dan satın almıştır. Nonghyup Yem A.Ş. (NOFI) de Eylül-Ekim varışları için tahmini c&f $246,51-$245,50’den opsiyonel menşelerden (muhtemelen Güney Amerika veya Güney Afrika) yaklaşık 137.000 t mısır satın almıştır.
Tayvan Un Değirmencileri Birliği, 62.575 tonu DNS (%14,5 protein) olmak üzere 96.850 ton ABD ekmeklik buğdayını FOB $319,30-$325,18’den, 22.325 ton HRW’yi (%12,5) FOB $291,36-$297,57’den ve 11.950 ton SW’yi (%8,5-%10,0) FOB $273,37-$274,51’den Temmuz/Ağustos sevkiyatıyla satın almıştır.
Yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere son günlerde özellikle karadeniz ülkelerindeki olumsuz hava koşulları fiyatlarda ciddi artışa sebep oldu. Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı olan Rusya’nın en yoğun üretim bölgelerinde yaşadığı don vb. Olumsuz hava olayları rekolte tahminlerini önemli ölçüde düşürdü. Bu durum son 1 aylık dönemde karadeniz menşeili ekmeklik buğday fiyatlarını %18, mısır fiyatlarını %13,5 ve arpa fiyatlarını %12 civarında artırdı.
Aynı şekilde ayçiçek yağı ve tohumu da karadeniz kaynaklı ürünler için aylık bazda %12 civarında artmıştır. Fransız arpasının ise son bir aylık fiyat artışı %28’leri bulmuştur.
Bakliyat fiyatlarında yatay seyir sürmektedir. Güney Amerika baldo pirincindeki fiyat düşüşü de dikkat çekicidir.
Önümüzdeki günlerde dünya genelinde hasat şekillendikçe fiyat seyri daha net anlaşılacaktır. Ancak; Türkiye gibi karadeniz ülkelerinin en büyük bugday ithalatçılarından olan ülkemizin ithalatının azalması, ülkelerin taleplerindeki sakin seyir, satıcı ülkelerin stok ve satış baskısı, ekonomilerdeki durgunluk, finansal şartlar, Çin’in yıllar itibarı ile hammadde ithalatını azaltmaya yönelik uyguladığı üretim planları fiyat artışlarını dengeleyecektir.
Ülkemiz açısından, döviz kurundaki sakin seyir artan dünya fiyatlarının iç piyasaya yüksek fiyat olarak yansımasını engelledi. Halen buğday başta olmak üzere hammadde ithal maliyetleri iç piyasa fiyatlarından cazip durumdadır. Kurlarda artış olsaydı bugün başka senaryoları konuşuyor olacaktık.
